برفی سنگین را آرزو دارم در صبح یک روز تعطیل
برفی که گنجشکان را به حیاط خانه بکشاند
من پرده را کنار بزنم
زنی زیبا را ببینم
که از پیاده رو می گذرد
با لبخندی آرام بر لبانش
و دسته ای گنجشک که از سینه اش بلند می شود
******
فکر می‌کنم
شهر به سمتی که او می رود
سنگین شده باشد.

جواد کلیدری

اگرچه مثل قبل، خیلی پرکار نخواهم بود، اما هرازگاهی شعری، حرفی، سخنی از من خواهید خواند. 

شادباشید

ساعت 6 عصر دیروز، 20 بهمن، برای من لحظات زیبایی بود. در ادامه‌ی موفقیت‌های مجموعه‌ی غزل « قطار ساعت هفت»، این کتاب به خط بریل برگردانده شد.

چندی قبل پیشنهاد ترجمه‌ی این مجموعه برای عزیزان روشندل به من داده شد و دیروز طی مراسمی خاطره‌انگیز، از « قطار ساعت هفت » با الفبای بریل، رونمایی شد و اولین جلد آن نیز به بنده اهدا گردید.

یکی از مهم‌ترین مشکلاتی که برای شاعران عزیز روشندل وجود دارد، نبودِ کتاب‌های ادبی به خطّ مخصوص آن‌هاست و معمولاً آن‌ها آثار مورد علاقه‌ی خود را به صورت صوتی استفاده می‌کنند. به گفته‌ی موسی عصمتی ـ یکی از شاعران موفق و روشندل مشهدی؛ معمولاً آثار برگردانده شده به خطّ بریل، از متون کلاسیک فارسی ست، که علی‌رغم مغتنم بودن آن‌ها، فقدان آثار ادبی معاصر نیز به شدت احساس می‌شود. از آثار متأخرین، تنها چند سال قبل، اشعار مرحوم قیصر امین‌پور برگردانده شده بود.

خوشحالی من نیز از همین بابت است. حالا شاعران صمیمی و بااحساس روشندل می‌توانند شعرهای مرا با الفبای خودشان بخوانند. از دیروز چند بار کتابی را ورق زده‌ام که برایم آشناست؛ قطار ساعت هفتی که خودم نمی‌توانم بخوانم. حالا دست می‌کشم به نقطه‌های سفیدی که خیلی هم برایم غریبه نیستند. این کتاب یکی از بهترین یادگاری‌هایی ست که تا به حال گرفته‌ام.

لازم می‌دانم از مسئولان و عزیزان آموزش و پرورش استثنایی و اداره‌ی بهزیستی خراسان رضوی جهت انتخاب این مجموعه جهت برگرداندن به خط بریل، کمال سپاسگزاری را داشته باشم.

والسلام

نه نادر و نه سِکندر و نه چنگیز

غارت شده ام به دست طفلی خون‌ریز

کارم به کجا می‌کشد این آخر کار

ای عشق من، ای عشق من، ای عشق عزیز!؟

با سلام

طبق قرار قبلی، دیروز نشست دوستان شاعر و منتقد در حوزه ی هنری مشهد که به نقد و تحلیل کتاب « قطارساعت هفت» می پرداخت، برگزار شد. خیلی حرفهای شیرین و مغتنمی دریافت کردم و از آن مهم تر و باارزش تر، جمع بسیار گرم و دوست داشتنی بود که آمده بودند به تماشای شعر. خوبی این طور نشست ها جدا از نقد و تحلیل هایی که می شود، دوستی هایی ست که اتفاق می افتد. می دانید، وقتی می بینی در این جهان پرآشوب که هر چه می شنوی از رسانه ها، همه دروغ و مکر و سیاست بازی ست، عده ای اهل دل که تمام دغدغه شان، کلمه است، دور هم می نشینند و از دوستی حرف می زنند. اگر هم بحث و جدلی هست، نه برای دست یافتن به ثروت و مساحت بیشتر، که برای زیباتر شدن یک متن ادبی ست. و این خیلی غنیمت است.

خواستم بدینوسیله از همه ی دوستانی که این کتاب را خوانده و مورد نقد و تحلیل قرار دادند، سپاسگزاری کنم و همچنین از دوستانی که وقت گذاشتند و به این جلسه رسیدند.

اوقات خوش آن بود که با دوست به سر شد

باقی همه بی حاصلی و بی خبری بود

با سلام حضور تمامی دوستانم

به اطلاع می رسانم نقد مجموعه غزل بنده با عنوان « قطار ساعت هفت » در تاریخ سوم آذر ماه در سالن اشراق حوزه ی هنری مشهد واقع در میدان تقی آباد برگزار می شود.

بدین وسیله از تمامی دوستان و علاقمندان دعوت به عمل می آورم و قدم هایشان را بر دیده می پذیرم.

با سلام

دیدار صمیمانه و گپ و گفت خودمانی بنده با علاقمندان و دوستان عزیزم در نمایشگاه کتاب خراسان، فردا، سه شنبه، ساعت 6 عصر، سالن فردوسی، غرفه ی 250، نشر شاملو.

منتظر همه ی دوستان و عزیزان می نشینم

برگزیدگان جایزه‌ی کتاب سال غزل معرفی شدند

به گزارش خبرنگار ادبیات و نشر خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در بخش کتاب سال (ویژه کتاب‌های منتشرشده در سال‌های 90 و 91)، جواد کلیدری با مجموعه غزل «قطار ساعت هفت»، در بخش ویژه (مختص شاعرانی که تاکنون مجموعه‌ غزل منتشر نکرده‌اند، اما یک مجموعه غزل آماده دارند) مجموعه شرکت‌کننده ازسوی غزل آزاد مقدم و در بخش تقدیر از چهره‌های پیشکسوت مؤثر در سیر تکوینی غزل، سیمین بهبهانی برای یک عمر حضور مستمر و مؤثر در حوزه غزل معاصر، برگزیده شدند.

بیانیه پایانی نخستین دوره جایزه کتاب سال غزل که مراسم پایانی آن عصر جمعه، 19 مهرماه و در آستانه روز بزرگداشت حافظ در سرای کاووسیه برگزار شد، به این شرح است:

«نخستین دوره جایزه مستقل کتاب سال غزل با سپاس‌گزاری از جامعه‌ ادبی و رسانه‌یی کشور و با معرفی برگزیدگان هیأت داوران محترم این دوره، به کار خود پایان می‌دهد؛ تا سالی و دوره‌ای دیگر...

این حرکت خودجوش و مستقل ادبی که بنا بر احساس وظیفه و نیازی، به‌همت گروهی از شاعران شکل گرفت، امید دارد که دوره‌های بعدی، با هم‌افزایی تمامی فرهیختگانی که نسبت به فرهنگ جامعه خویش تعلق خاطر و تعهدی احساس می‌کنند، گام‌های درخشان‌تری را بپیماید.

بر این اساس، دبیرخانه #جایزه_مستقل_کتاب_سال_غزل امیدوار است که همه‌ساله با انتشار فراخوان در روز بزرگداشت «سعدی» و نیز معرفی نامزدهای خود در سال‌روز تولد «حسین منزوی»، برگزیدگان سالیانه این رویداد ادبی را در آستانه روز «حافظ» معرفی کند.

شورای سیاست‌گذاری جایزه مستقل کتاب سال غزل با تأکید بر این‌ نکته که این جایزه در سیر تکوینی خویش، تمام تلاش خود را به‌کار خواهد گرفت که علاوه بر پیش‌فرض‌های رسمی تعیین‌شده، از هرگونه جانبداری در زمینه‌ گرایش‌های موجود در زمینه این گونه شعری بپرهیزد.

با این اوصاف و با تأکید بر این‌که بررسی انجام‌شده، یک محدوده خاص زمانی را در حوزه نشر مجموعه‌های غزل و در چارچوب آیین‌نامه اعلام‌شده درنظر گرفته و بی‌شک، معرف همه بضاعت جامعه ادبی کشور در این حوزه نیست، هیأت داوران نخستین دوره جایزه مستقل کتاب غزل متشکل از حامد ابراهیم‌پور (دبیر جایزه)، علیرضا بهرامی، مریم جعفری آذرمانی، هادی خورشاهیان و محمدرضا شالبافان، نتیجه داوری نخستین دوره را به شرح زیر اعلام می‌کند:

از میان نامزدهای نخستین دوره این جایزه در بخش کتاب سال (ویژه کتاب‌های منتشرشده در سال‌های 90 و 91) شامل مجموعه غزل‌های: «مشق‌های بلاتکلیف» سروده عبدالحسین انصاری، «همسایه‌ای در ماه» سروده رؤیا باقری، «با خودم بودم» سروده سعید حیدری ساوجی، «تناسخ به درخت» سروده پوریا سوری، «قطار ساعت هفت» سروده جواد کلیدری و «از لای لیوان‌ها» سروده سارا ناصرنصیر، تندیس و جایزه این دوره تقدیم می‌شود به: #جواد_کلیدری با مجموعه غزل « #قطار_ساعت_هفت».

همچنین در بخش ویژه (مختص شاعرانی که تاکنون مجموعه‌ غزل منتشر نکرده‌اند، اما یک مجموعه غزل آماده دارند) از میان نامزدهای این دوره متشکل از غزل آزاد مقدم، مرضیه فرمانی و مهدی مهدوی، تندیس و جایزه چاپ کتاب تقدیم می‌شود به مجموعه شرکت‌کننده ازسوی غزل آزاد مقدم.

جایزه مستقل کتاب سال غزل که قرار است در هر دوره از یکی از چهره‌های پیشکسوت مؤثر در سیر تکوینی غزل تجلیل کند، در دور نخست، تندیس بلورین و جایزه خود را اهدا می‌کند به سرکار خانم «سیمین بهبهانی» بابت یک عمر حضور مستمر و مؤثر در حوزه غزل معاصر.

ناشران پشتیبان جایزه مستقل کتاب سال غزل عبارتند از: نگاه، هرمس ، کتابسرای تندیس، فرهنگ معاصر»

مراسم پایانی نخستین دوره‌ی «جایزه‌ی مستقل کتاب سال غزل» روز جمعه برگزار می‌شود.

به گزارش بخش ادبیات و نشر خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، در این مراسم که نوزدهم مهرماه جاری در آستانه‌ی روز حافظ، در سرای محله‌ی کاووسیه‌ی تهران برگزار خواهد شد، علاوه بر تجلیل از یک چهره‌ی پیشکسوت که به انتخاب هیأت داوران این جایزه، در سیر تکوینی غزل معاصر نقش بسزایی داشته، برگزیدگان دو بخش کتاب سال و نیز بخش ویژه‌ی شاعرانی که تاکنون مجموعه‌ی غزل منتشر نکرده‌اند، معرفی و تقدیر خواهند شد.

نامزدهای بخش کتاب سال (ویژه‌ی کتاب‌های منتشرشده در سال‌های 90 و 91) که یکم مهرماه در سال‌روز تولد حسین منزوی معرفی شدند، عبارت‌اند از: «مشق‌های بلاتکلیف» (عبدالحسین انصاری)، «همسایه‌ای در ماه» (رؤیا باقری)، «با خودم بودم» (سعید حیدری ساوجی)، «تناسخ به درخت» (پوریا سوری)، «قطار ساعت هفت» (جواد کلیدری) و «از لای لیوان‌ها» (سارا ناصرنصیر).

همچنین در بخش ویژه‌ی این جایزه که فراخوان آن، یکم اردیبهشت‌ماه، هم‌زمان با روز سعدی اعلام شده بود، مجموعه غزل‌های منتشرنشده‌ی غزل آزاد مقدم، مرضیه فرمانی و مهدی مهدوی به‌عنوان نامزد نخستین دوره معرفی شده‌اند.

بنا بر اعلان دبیرخانه‌ی نخستین دوره‌ی «جایزه‌ی مستقل کتاب سال غزل»، علاوه بر اهدای دیپلم افتخار به کلیه‌ی نامزدها و دیگر جوایز، سه تندیس بلورین با طراحی نشانه‌ی «زهره طلوع حسینی» به چهره‌ی تجلیلی و برگزیدگان دو بخش اهدا خواهد شد.

مراسم یادشده از ساعت 16 روز جمعه 19 مهرماه در سرای کاووسیه، واقع در خیابان ولی‌عصر، بالاتر از تقاطع میرداماد، خیابان قبادیان، شماره‌ی 53، برگزار خواهد شد.

انتهای پیام

فهرست نامزدهای نخستین دوره‌ی جایزه‌ی کتاب سال غزل اعلام شد.

به گزارش بخش ادبیات خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، دبیرخانه‌ی جایزه‌ی کتاب سال غزل هم‌زمان با سال‌روز تولد حسین منزوی، غزل‌سرای معاصر، با گرامی‌داشت یاد و مقام این شاعر، نامزدهای نخستین دوره‌ی این جایزه را در بخش کتاب سال - ویژه‌ی کتاب‌های منتشرشده در سال‌های 90 و 91 -، به این شرح اعلام کرد:

«مشق‌های بلاتکلیف» (عبدالحسین انصاری)، «همسایه‌ای در ماه» (رؤیا باقری)، «با خودم بودم» (سعید حیدری ساوجی)، «تناسخ به درخت» (پوریا سوری)، «قطار ساعت هفت» (جواد کلیدری) و «از لای لیوان‌ها» (سارا ناصرنصیر).

همچنین در بخش ویژه - مربوط به شاعرانی که تاکنون مجموعه‌ی غزل منتشر نکرده‌اند، اما به‌اندازه‌ی یک مجموعه غزل دارند - مجموعه‌های دریافتی از این شاعران به‌عنوان نامزد این دوره از جایزه انتخاب شده‌اند:

غزل آزاد مقدم، مرضیه فرمانی و مهدی مهدوی.

برگزیدگان نهایی نخستین دوره‌ی جایزه‌ی کتاب سال غزل که فراخوان آن یکم اردیبهشت‌ماه، روز بزرگداشت سعدی اعلام شد، با برگزاری مراسمی در روز بیستم مهرماه جاری، روز بزرگداشت حافظ، معرفی خواهند شد.

سلام

با یک غزل از روزهای خیلی دور...

روزگاری ست که دردت شده در من جاری

زجرکُش کرده مرا بستر این بیماری

باورت می کنم ای عشق! تو هم باور کن

دلم از دست تو برداشته زخمی کاری

من به شهریور چشم تو ارادت دارم

تو به دی ماه دلم گوشه ی چشمی داری؟

همچنان کشته ی مژگان توأم، حرفی نیست

گرچه این هم شده دیگر سخنی تکراری

پُشتگرمم به تو، گرمای تموزی انگار

پُشتگرمم به تو ای عشق! اگر بگذاری

با یک شعر در خدمت عزیزان هستم.

جعبه های بیکار میوه را دیده ای در بهار؟

خانه باغی هستم با جعبه های بسیار

تازگی ها موشی دارد سعی می کند خانه اش را وسیع کند در سرم

برای جفتش رویاها دارد

نقشه می کشد لای همین جعبه های شکسته

گاهی عطر یونجه های تازه رُسته می پیچد در سرم

و شامّه ام را بیدار می کند...

دیوانگی، دیوانگی، دیوانگی

در بیرون اما نور آفتاب، چشم هایم را می زند.

با سلام

الف) دوست بزرگوارم جناب سلیم بارزانی، ای کاش از خودتان نشانی می گذاشتید تا بتوانم به طور مفصل پاسخ سوالاتی که داشتید را برایتان بنویسم. اگر این سطور را می خوانید باید مختصر بگویم تقریباً جواب تمام پرسش هایتان، بله است. شادباشید.

ب) حتماً شما هم ملاحظه فرموده اید؛ کسانی را که به هر حیله ای¹ شده، می خواهند به قول آن خدابیامرز، خود را به ثبت برسانند، حالا هر طور که بشود. یکی از این حیله ها، گردآوری گزیده ی شعر شاعران پارسی است از گذشته تا حال. خب، تا این جایش خیلی بد نیست، بالأخره توجیهش این است که یک جُنگ شعری روانه ی بازار کرده است و ... حالا به سلیقه ی خوب یا بد آن بزرگوار، خصوصاً اگر این کار از جانب یک ادیبِ شعرشناس، یا یک شاعرِ حسابی باشد، خیلی هم خوب است اما حیله هنگامی رخ می دهد که طرف، نه ادیب است و نه حداقل سلیقه ی خوبی دارد. چند روز پیش کتابی دیدم بسیار قطور که در دو جلد هم چاپ شده بود و تا دلتان بخواهد شاعر و ناشاعر جمع شده بود در آن. بعد که مشغول مطالعه ی قسمت هایی از این کتاب شدم، دیدم این بابا ( گردآورنده) چندین صفحه را به شعرهای خودش اختصاص داده. گفتم شعر؟ اتفاقاً اگر شاعر، شاعر باشد، ابتدا کتاب شعرش را منتشر می کند تا مردم بخوانند و بشناسندش، نه این که چند دست نوشته ی ناشعر را به جای شعر، لابه لای شعرهای شاعران بزرگ پارسی بگنجانی. که چه؟ یکی نیست بگوید آخر پدربیامرز، این که شد مثل تقلب های دوران مدرسه. خیال می کنی با این کار شدی شاعر؟ کسانی که دست به گردآوری شعرها می زنند، هدفشان مشخص است، آن ها می خواهند علاوه بر کنار هم گذاشتن شعرِ شاعران متفاوت از دوره های مختلف، به یک جمع بندی کلی برسند، یا تصمیم دارند آن ها را نقد و تحلیل کنند، یا ... نمونه اش کتاب « شعرپارسی » از محمدکاظم کاظمی، که در ابتدای کتابش، ده ها صفحه تحلیل دارد. ضمن این که گردآورنده می کوشد در هر دوره، در هر شهر، در هر سبک ادبی، بهترین شاعران را انتخاب کرده و بعد هم شاهکارهای هر شاعر را گزینش کند و الی آخر. نه این که هر شاعر و ناشاعری که اسمش را توی روزنامه دیدی یا توی شهر شما سرو صدایی به پا کرده بیاوری توی کتابت و از آن بدتر هم همین که نوشته های خودت را مثل قلوه سنگ بریزی توی شکم کتاب. خدا همه ی ما را به راه راستی که خودش می داند، هدایت کند. خلاصه ی کلام این که شهرت طلبی، آن هم از نوع کاذبش بد بلایی ست. خواستم گفته باشم. والسلام

1- گفت:

طاعت از دست نیاید، گنهی باید کرد

به دل دوست به هر حیله رهی باید کرد

رشتۀ جان من خسته جگر پیچ مده

پنجۀ صبر مرا هیچ مدر پیچ مده

زخم آن چنان بزن که به رستم، شَغاد زد          زخمی که حیله بر جگر اعتماد زد...

کارکردن برای شهرت و کشورت، سرور و شادمانی بسیاری دارد. آدمی به خاک خود دِینی دارد که باید سعی کند آن را ادا کند. مثل همین کشتی گرفتن که چند روز قبل در کشورمان جریان داشت؛ تلاشی که در دست های قهرمانان تیم کشتی موج می زد، حس شادمانی عجیبی به همه ی ما منتقل می کرد.

سال 87 بود که برای اولین بار معاونت هنری شهرداری مشهد دست به کار بزرگی زد. اولین بار بود که یک تیم هنری از مردان و زنان هنرمند شهر مشهد، دست به دست هم دادند تا با فرا رسیدن نوروز، این عید ملّی و باستانی، شهرمان را زیبا کنند. تا این که این شهر را شهر گُل و بلبل کردند. این کار قشنگ، سال های بعد هم ادامه پیدا کرد و هرسال، مصمم تر و کامل تر از قبل پیگیری شد. همان ابتدای این حرکت بود که از خودم پرسیدم مگر این بودجه که این سال ها دارد هزینه ی زیباسازی شهر می شود، سال های قبل نبود؟ یا بود و در جاهای دیگر صرف می شد؟ چقدر خوب است پول های ملی، صرف کارهای خوبی از این دست شود. چقدر خوب است مردم منتظر آفرینش و خلق آثار تازه ی هنرمندان شهرشان باشند. از آن سو، چقدر خوب است هنرمندان یک شهر، شادی را به چشم ها و دل های مشتاق مردم شان هدیه کنند.

ای کاش در حوزه ی شعر هم این اتفاق خوشایند بیفتد! همیشه دوست داشته ام و گفته ام، ای کاش شعر هم می توانست در زندگی مردم این شهر و کشور به همین اندازه دخالت کند! راستی چرا این طور نیست؟ گویا خویشاوندی مردم و شعر در گذشته بیشتر بوده، اما به نظرم شعر فارسی این روزها به مردم سرزمینش بدهکار است...

میرزامحمدتقی بهار در سال 1265شمسی در مشهد به دنیا آمد و در سال 1330 درگذشت. پدرش میرزامحمدکاظم صبوری، ملک الشعرای آستان قدس رضوی، به سال 1322 درگذشت و در این روزها، محمدتقی حدود 18 سال بیشتر نداشت که به فرمان مظفرالدین شاه قاجار، لقب ملک الشعرایی پدر به او اعطا گردید. او در آزمون سخن سنجان، برای کسب این عنوان و نشان دادن توانایی خود، چند بیت سرود. از جمله این دوبیت که در رابطه با چهار واژه ی مطرح شده ی « آینه، ارّه، کفش و مَویز » نوشت:

چون آینه، نورخیز گشتی، احسنت     چون ارّه به خلق، تیز گشتی، احسنت

در کفش بزرگان جهان کردی پا     غوره نشده، مویز گشتی، احسنت

بهار در جوانی ادبیات فارسی و عربی را به درستی آموخت و جدا از ادبیات، علاقه ی وافری به مباحث سیاسی پیدا کرد تا آن جا که از پیشگامان جنبش مشروطیت به حساب می آید. این مسأله در شعرهای او نمود بسیاری پیداکرده است. اگرچه سیاست، بخش عمده ای از اندیشه و زندگی او را تحت الشعاع قرار داده و تا وکالت مردم در مجلس ادامه یافته اما از کار خود که شعر است، هیچ گاه غافل نبوده، همچنین روزنامه نگاری و مباحث تحقیقی از جمله تصحیح متون و تدوین سبک شناسی و ترجمه و .... از علاقمندی های ایشان به محسوب می شود.

دکترغلامحسین یوسفی در " چشمه روشن"،ص453 می نویسد: « استادبهار از تاریخ ایران مایه ها اندوخته بود و از سر وطن دوستی به آن عشق می ورزید. در آثار خود نیز از فراز و نشیب سرگذشت ملت خویش بسیار سخن گفته است. اصولاً نسل بهار، برخلاف پسینیان، علاقه شان به وطن، آگاهانه بود و بااستعدادها و نیازها و مقتضیات ملت و مملکت خویش به خوبی آشنایی داشتند. بی خبری از تاریخ و فرهنگ که ثمره اش بی ریشگی و بی ثباتی است، به نظر آنان ناروا می نمود.»

یکی از شعرهای بسیار زیبای بهار، « دماوندیه 2» است که شاعر در این اثر و در 36 بیتِ نغز، اوضاع بد زمانه ی خود را به تصویر کشیده است:

ای دیو سپید پای دربند     ای گنبدگیتی، ای دماوند!

از سیم به سر یکی کُله خود     زآهن به میان یکی کمربند

تا چشم بشر نبیندت روی     بنهفته به ابر، چهرِ دلبند

تا وارهی از دم ستوران     وین مردم نحس دیومانند،

با شیر سپهر، بسته پیمان     با اختر سعد، کرده پیوند

چون گشت زمین ز جور گردون     سرد و سیه و خموش و آوند،

بنواخت زخشم بر فلک مشت     آن مشت تویی، تو ای دماوند!

تو مشت درشت روزگاری     از گردش قرن ها پس افکند

ای مشت زمین بر آسمان شو     بر ری بنواز ضربتی چند

نی نی تو نه مشت روزگاری     ای کوه نِیم زگفته خرسند...

تا بیت مقطع، که:

زین بی خردانِ سفله بستان     داد دل مردم خردمند.

پنج بیت اول شعر، توصیف کوه دماوند است به شکلی بسیار شاعرانه و در بیت ششم می گوید: به خاطر این که زمین از ستم روزگار، سرد و سیاه و خاموش و آوند ( ظرف و جای آب ) شد، از شدت خشم برفلک مشتی زد که آن مشت، تو هستی ای دماوند! سپس ادامه می دهد: تو مشت درشت روزگار هستی که در اثر گذشتن روزها و قرن ها، پس انداز و ذخیره شده ای...

آن چه مراد اصلی این یادداشت شده، معنای بیت بعدی ست. شاعر می گوید: ای مشت زمین!( ای دماوند)  بر آسمان بلند شو و بر شهر ری (مراد تهران است که آن روزها مرکز حکومت بوده است) چند ضربه بنواز...

شعر، گویاست و هیچ سخن شناسی نمی تواند جز این معنی کند، اما درصفحه ی 82 از کتاب « زبان و ادبیات فارسی » پیش دانشگاهی ( مربوط به همه ی  دوره ها )، چاپ سال 1390، بیت 9 به این صورت ضبط شده است:

ای مشت زمین بر آسمان شو     بر وی بنواز ضربتی چند

بر کی؟آیا این یک ایراد تایپی ست که از چشم ویراستاران و نمونه خوانان کتاب دور مانده است یا گردآورندگان و مولفان کتاب مذکور، به عمد نمی خواسته اند دماوند، بر ری ضربه ای وارد کند؟

نکته این جاست که یا نباید متنی در کتب درسی آورده شود و یا اگر نقل شد، رعایت امانت شده و تمام و کمال گفته آید. بدیهی ست دبیر مربوطه در کلاس و ضمن شرح این شعر و این بیت، توضیح خواهد داد که این اثر در نتیجه ی کشمکش های سیاسی و وضعیت رقّت آور زمانه ی خودِ او سروده شده و مراد شاعر، اوضاع نابسامان دهه ی 20 و 30 است، نه الآن و نه این روزگار. پس اگر عمدی در کار مولفان کتاب بوده ( و نه اشتباه تایپی) باید متن اصلاح شده و همان « ری » بیاید، نه « وی » که مشخص نمی شود مرجع ضمیر، به چه کسی و چیزی برمی گردد؟ و قطعاً دانش آموزان خواهند پرسید: آقای مولف! مشت زمین( دماوند)که بر آسمان بلند شد، بر [ چه کسی؟]  ضربه بنوازد؟ آیا دوباره بر آسمان؟؟؟

والله اعلم!

با سلام....................

طرف غروب، صداي حركت چرخ درشكه مي آيد و سرفه ي خشك اسب ها. گويي پارچه ي سياهي را بكشند روي سر آسمان...

خانم جانم ايستاد جلو رف و فتيله ي لامپا را كشيد پايين. همه جا تاريك شد، مثل شبق.

نفت نداره! فتيله ش داشت مي سوخت مادرجان.

آن قدر پلك زدم تا چشمانم به تاريكي خو گرفتند. بعد صداي خَش دار آقايم را شنيدم: - شب تاريك و بيم موج و گردابي چنين هايل،... كجا دانند حال ما سبكباران ساحل ها...

و از پشت شيشه هاي قطور عينكش، نور مي ريخت روي كتاب.

خانم جانم گفت: اِلاهي دورت بگردم، برو از همسايه ها آتيش بگير، تا وقته اين لامپا رو نفت مي كنم...

اين ها جملات ابتدايي مجموعه داستاني ست مغتنم با عنوان " #بادها_و _برگها "، نوشته ي #سروش_مظفرمقدم.

سروش را از خيلي وقت قبل مي شناسم، از ده – دوازده سال پيش كه ميرفتيم كافه ي جنت، و بعد ها كتابش را خوانده بودم با عنوان " شهر فرنگ " اما هيچ وقت ارتباطمان از سلام و احوالپرسي ساده اي فراتر نرفته بود. حتي بعد از خواندن شهرفرنگش و حظّ بسياري كه برده بودم يا وقتي كه سروكارم افتاده بود ميراث فرهنگي و فهميده بودم از خويشان هادي تقي زاده است... اما هميشه وقت احوالپرسي هايمان، مي دانستم دستان يك نويسنده ي قابل را مي فشارم. سال گذشته، همان روزهاي بعد از فوت مرحوم رضا بروسان بود كه با من تماس گرفت تا مرثيه اش را در ويژه نامه ي چهلم بروسان بگذارم. بماند كه از قلم افتاد و دريغم آمد. اما از آن زمان به بعد انگار دوستي مان رنگ ديگري به خود گرفت.

چند سالي ست بنده در موسسه ي آموزشي شفا، شاهنامه تدريس مي كنم، امسال از سروش دعوت كردم، همّتي كند و بچه ها را تا آنجا كه ممكن است، با ادبيات داستاني آشنا كند. او با مهرباني پذيرفت و اكنون فقط بچه هاي شفا مي دانند كه پاي درس چه آموزگاري نشسته اند.

چندي قبل هم كه كتاب " قطارساعت هفت " خودم را تقديمش كردم، جوياي كارهاي جديدش شدم و گفت مجموعه ي اخيرش راسال گذشته با همكاري انتشارات افراز تهران، در 125 صفحه و با قيمت 3800 تومان منتشر كرده و برايم مي آورد ... و آورد.

از قبل با قلم سروش آشنا بودم، به همين دليل هم پيگير كارهايش هستم. او نويسنده ي بسيارقابلي ست و در رديف نويسندگان مستقل قرار دارد. داستان را خوب مي شناسد و با پست و بلندِ كار آشناست. قلمِ گرم و گيرايي دارد. كسي كه ادبيات غني گذشته و همچنين معاصر را خوانده و سال هاست، داستان مي نويسد، مي داند " ادبيات روشنايي ست و رهايي". او سوژه ي داستان هايش را از خلال زندگي مي گيرد، همه ي اجزاي زندگي، با قلم او داستان مي شوند. پشت كتاب مي نويسد: داستان پيوسته خويش را از چيزي مي انبارد كه زندگي است. هم وهم است و هم واقعيت... اين گونه است كه داستان بخشي از زندگي مي شود و زندگي همواره قسمتي از داستان مي ماند. درست است، مظفرمقدم در كنار اين واقعيت نگاري، هميشه فضايي وهم آلود را هم ترسيم مي كند ( اين مسأله را گويا در مجموعه ي شهرفرنگ، پررنگ تر از اين مجموعه ديده بودم) و همين نكته شايد او را از بسياري نويسندگان ديگر، متمايز مي سازد. نكته ي ديگري كه در بيشتر نوشته هايش مي شود ديد و از مشخصه هاي كارهايش به حساب مي آيد، روايت گذشته و سير در روزهايي ست كه ديگر براي مخاطب، تاريخ شده اند. واضح است تاريخ معاصر را خيلي خوب مي شناسد و آن قدر حوادث را به ظرافت بيان مي كند كه مخاطب، گذشته را به روشني در زمان حال درك مي كند. خصوصاً كه اين مهم را با فولكلور و ادبيات عامّه درهم مي آميزد و به خوبي هم از عهده ي كار برمي آيد، نه اين كه ناشيانه فقط واقع نگاري كند.( كه اين از آفت هاي نويسندگي ست و در آثار عده اي ديده مي شود) روايت او از زندگي، روايتي سالم و منطقي ست و مخاطب هرگز در خلال حوادث، احساس ملال و سرگشتگي نمي كند. او در داستان هايش هم فضاي شهري را ترسيم كرده و هم روستايي را، و به گمان من در شهري نويسي هايش، موفق تر ست.

گويا در نقل قولي از نظريه پردازان فُرم گرا خوانده بودم كه در تفاوت شعر و نثر گفته بود، در شعر، همه ي عناصر زباني به كار گرفته مي شوند تا حادثه اي ( پيامي) را روايت كنند، در صورتي كه شعر، خودِ آن حادثه است. يعني شكل قرار گرفتن لغات در بستر كلام، ادبيّت و شاعرانگي زبان، مراد اصلي و اولّي شاعر است، نه پيامي كه از متنش گرفته مي شود. به اعتقاد من در داستانهايي كه امروزه نوشته مي شوند، و در زمره ي داستان هاي جدي و دست بالا قرار دارند، هم اين مسأله صدق مي كند. بهره گيري نويسنده از عناصر زياني و هنجارشكني هاي نحوي، داستان هاي كوتاهِ امروز را تا حدّ بسيار مطلوبي برجسته مي سازد. مجموعه داستان بادها و برگ ها هم از اين حيث، در حدّ قابل قبولي ست.دايره ي واژگان وسيع و زبان سالم و محكم مظفرمقدم، ستودني ست، خصوصاً اين كه گاه نوآوري ها و خلاقيت هايي را هم چاشني كار مي كند.

گفتني هاي فراواني درباره ي مجموعه ي بادها و برگها هست اما يكي از آن جهت كه كار من، نقد داستان نيست و ديگر اين كه اين يادداشت را به قصد نقد ننوشتم، از پرداختن به همه ي زوايا، صرفنظر مي كنم و مي گذارم به عهده ي اهالي داستان و منتقدان اين عرصه. هدف من تنها معرفي بيشتر اين نويسنده ي تواناي همشهري و اين كتابِ خاص بود، براي كساني كه مي خواهند از بين كتاب هاي بسياري كه هر روز چاپ و پخش مي شوند، داستان هاي خوبي بخوانند و به قولي، بعد از خريد و مطالعه ي كتاب، احساس بيهودگي و پشيماني نكنند.

براي سروش مظفرمقدم، آرزوي سلامتي مي كنم و منتظر آثار بعدي اش مي مانم.

والسلام/

جوادكليدري – دي 91/

مراسم یادبود غلامرضا بروسان و الهام اسلامی برگزار شد.

شرح مراسم را در خبرگزاری ایسنا بخوانید.

برای رضا هم حرفی ندارم. این روزها ابرها از قول من حرف می زنند...

« هر روز که می خواست خودش را بکشد

دلش فرار می کرد.

 قایم می شد زیر فرش

تویِ کشو

لای دفتر شعرش

دلش پرنده ی بازیگوشی بود که نمی خواست بمیرد.»

الهام اسلامی/ دنیا چشم از ما برنمی دارد

این یک نامه است به الهام اسلامی

آخرین تصویری که از تو در ذهنم حک شده، مال وقتی ست که کنار لیلا، پشت آن ماشین لعنتی دراز کشیده بودی برای رفتن به شمال. آن جا که رضا روی تخت غسّالخانه دراز کشیده بود و غسّال داشت دست می کشید بر پشت و پهلوی جوانش. من نتوانستم آن جا بایستم و برادرم را در هیأت مرگ ببینم و آمده بودم بیرون. راست آمدم طرف ماشین. روانداز را از صورتت کنار زدم. موهایت ریخته بود روی پیشانی ات. آشفته به نظر می رسیدی و خسته. لیلا اما انگار خواب رفته باشد کنارت، آرام بود و معصوم. دستت را گرفتم، خیلی سرد بود، خیلی سرد. چیزی نداشتم که بگویم جز اشک هایی که بی تابی می کردند. بعد هم رفتید شمال، تو و لیلا اما رضا را آوردیم بهشت رضای مشهد. آخرین تصویر از رضا را هم از وقتی که توی گور می گذاشتمش، به یاد دارم. همان پایین بودم که سعید ایمانی همراه با گریه، تقریباً جیغ زد: جواد صورتش را باز کن. من صورتش را باز کردم و رضا را برای آخرین بار دیدم. او هم مثل شما ساکت بود؛ هم ساکت بود و هم انگار حرف می زد. از آن به بعد مطمئن شدم که دیگر تمام شده، فهمیدم که رضا را برای همیشه از دست داده ایم. حالا یک سال می شود که هر بار دلتنگش می شوم، می روم بهشت رضا. آخرین بار با علی عربی رفتم و نرگس و مرضیه.

چند روز پیش هم آمدیم به دیدن تو. آسمان محمودآباد باران داشت، دل و چشم من و نرگس هم. کوچه های آهی محله را که می آمدیم، سکوت بی پایانی برپا بود اما گورستانی که تو در آن بودی، پُر بود از صدای مرغابی ها. فکر کنم آن ها مرغابی بودند، شاید هم یک جور پرنده ی دیگر که توی شالیزارها رها بودند. از صدایشان قیامتی برپا بود. آن طرف ها نه خانه ای بود و نه آدمی و نرگس می توانست با صدای بلند، ضجّه بزند. من آرام بودم و حسودیم شد به گورستان زیبایی که تو در آن خوابیده بودی. آن وقت ها، همیشه روستایی بودن هردویمان و تجربه ی مشترک زندگی هایمان، ما دو نفر را به هم نزدیک می کرد اما حالا می دیدم که گورستان آهی محله خیلی زیباتر از گورستان کلیدر است. آن جا آرامش خیلی زیادی داشت. تنها صدای مرغابی ها ممکن است آرامشت را به هم بزند و مویه های خواهرت، معصومه.

محمد، برادرت می گفت، رضا هم هر وقت می آمد این جا، از زیبایی این گورستان می گفت. گویا او هم دوست داشته این جا بخوابد اما حالا فقط تو بودی و لیلای کوچک تان.

حتماً متوجه آمدن ما شده ای، حتماً صدای نرگس را شنیدی که بلند بلند صدایت می زد، حتی متوجه مارال که خیلی آرام، گریه ی ما دو نفر را تاب می آورد، شدی. ما شعرهای ناتمامتان را آماده ی چاپ کردیم، حتماً به زودی منتشر می شود و همه می بینند که چقدر به مرگ نزدیک بوده اید این اواخر...

با تو حرف های زیادی دارم اما می گذارم برای بعد. از پیش تو که برمی گشتم، معصومه گفت باید زود برگردی جواد آقا، ببین به الهام قول دادی ها! من به او و تو قول دادم و خیلی زود برمی گردم و حرف می زنم. این چند جمله را برای گرامی داشتن یادتان در یکمین سال دوری تان می نویسم وگرنه مدت هاست به کسی چیزی نگفته و چیزی نشنیده ام. چند روز دیگر هم قرار است برای شما در شمال و برای رضا در مشهد مراسم گرفته شود. من اشک ها و حرف های فراوانی دارم  برایتان... آرام بخوابید الهام اسلامی، رضا بروسان و لیلا.

سلام

با یک شعر جدید در خدمت هستم:

ممکن است همین روزها فرمان ماشین از دستم دربرود

یا در متنی عاشقانه، یکی رگم را بزند

ممکن است سردردم، افسردگی ام کار دستم بدهد

ممکن است یکی از پشت دیوار بیرون بیاید

و با چماق بکوبد وسط سرم

خواستم گفته باشم

به بادهای پاییزی بگو همین طور بی هوا راه نیفتند توی کوچه ها

این روزها همه چیز ممکن است اتفاق بیفتد.

مهرگان نود و یک

با سلام. چند شعر از ناظم حکمت را برایتان می گذارم. در این هوای پاییزی شعرهای او خیلی بیشتر به دل می نشیند.

1

زيباترين دريا
دريايى است كه هنوز در آن نرانده‏ ايم
زيباترين كودك
هنوز شيرخواره است
زيباترين روز
هنوز فرا نرسيده است
و زيباتر سخنى كه مى ‏خواهم با تو گفته باشم
هنوز بر زبانم نيامده است

2

گفت به پیشم بیا

گفت برایم بمان

گفت به رویم بخند

گفت برایم بمیر

آمدم

ماندم

خندیدم

مُردم

3

کاش سرم را بردارم
و برای هفته ای در گنجه ای بگذارم و قفل کنم
در تاریکی یک گنجه خالی

روی شانه هایم

جای سرم چناری بکارم
و برای هفته ای در سایه اش آرام گیرم

4

روزی می آید

ناگهان روزی می آید

که سنگینی رد پاهایم را

در درونت حس می کنی

رد پاهایی که دور می شوند

و این سنگینی

از هر چیزی طاقت فرساتر خواهد بود

5

باران چون کبوتران

بر دانه هایی که روی شیروانی ریخته ام

نُک می زنند

تُک تُک تُک

چون کبوتران

6

شعرهایی می نویسم که چاپ نمیشوند
اما
چاپ خواهند شد
منتظر نامه ای هستم،خبر خوبی در آن هست
شاید روز مرگم به دستم برسد
اما میرسد

نه پول و نه دولت

دنیا زیر حکم انسانیت
شاید صد سال دیگر
اما چنین خواهد بود

 با سلام

این یادداشت را دوست خوبم، شاعر توانا، عاطفه رنگ آمیز طوسی بر کتاب « قطار ساعت هفت » نوشته است. با سپاس از این بزرگوار. برایش آرزوی بهترین لحظات را دارم.

 مسافران گرامی! قطار ساعت هفت...

"قطار ساعت هفت " را آرام می بندم مثل پنجره ی کوچک روی جلدش با شیشه های آبی براق و تمیز.قطار ساعت هفت را می گذارم کنار "یکی این همه گل را از دستم بگیرد" کنار " کادوی غمگین"  کنار  " کلیدر این خاک مهربان" و یک نام آشنا در فونت های کوچک و بزرگ روی عطف چهار کتاب در کتابخانه ی پر از شعرم ردیف می شود "جواد کلیدری" مثل یک ردیف گیاه کوهی نجیب و و ثمربخش از همان ها که تقریبا در همه ی شعرهایش هست و یا اگر نیست عطر و رد پایش در خیال و کلمات و چینش  حروفش پیداست.

هزار آدم تنها ، هزار تا چمدان ...

قطار ساعت هفت از یک ایستگاه قدیمی و با اصالت شروع می شود اگر چه قطار بر خلاف میل دل شاعرش می رود " قطار می رود اما خلاف میل دلم " امااز آنجا که( بنا به دلایلی  قابل توجه) این قطار کمی دیرتر از آنچه منتظرش بودیم تصمیم به سفر گرفته است مای مخاطب آزادنه این اجازه را داریم  سوار هر کوپه ای که دلمان خواست بشویم ! کوپه های قدیمی ،کوپه های جدید و ویژه !من گاه کوپه های قدیمی را ترجیح می دهم در قطار ساعت هفت گاهی کوپه های جدیدتر را.گاهی سکوت ریشه دار بعضی شعرهایش را که می خوانم دلم می خواهد شعر بعدی تونلی  باشد پراز صدا و هیاهو و نزدیک تر با حال و هوای امروز جواد کلیدری مثل شعرهای سپیدش در مجموعه ی " یکی این همه گل را از دستم بگیرد" و گاهی هم زبان محکم و فاخر شعرهایی مثل " گل محمد "  و " نادر ،پلنگ نادر مه دره ی کلات " همه ی  کوه های ندیده ای را که دوست دارم با نوستالژی عمیقی در برابر نگاهم می چیند و به خراسان بزرگ فکر می کنم.

حس می کنم کلیدری همیشه در شعرهایش همراه خوبی ست. مثل ریش سفیدهای با تجربه و دهن گرم ولایت عزیزتر از جانش "کلیدر" هر چه را که دیده برایت تعریف می کند خواه یک پونه  باشد کنار رودخانه ای محلی شاخه ای  آویشن باشد در دستهای یاری روستایی  یا بوی گرم و دلچسب  فتیر،یا که  ماری تنها و بزی کوهی وچوپانی که حتم خواهد مرد در شبی سرد !او در گفتن این شعرها شتابزده  نیست یا اینکه حواسش فقط پی جلوه گری های الهه ی شعر باشد و دست در دست او آنقدر وارد خیال پردازی های رویا گون و غیر واقعی شود که مخاطب جا بماند در کمر کش کوهی ،پای سپیداری  و یا  چه می دانم در خیابانی شلوغ .کلیدری در همه ی این شعرهای پر از طبیعت( طبیعتی که بی شک تاثیر بسیار زیادی در دایره ی واژگانی و تفکرش داشته ) همواره حرف خودش را می زند و محتوای کلامش وارد حرف دیگران و جهان بینی دیگران نمی شود . به اعتقاد من این حرف خود را زدن   نقطه ی قوتی ست در شعردست به دست گشته ی  امروز که قادر است هر ضعفی را کمرنگ  کند و در نهایت به رشد و بالندگی جوهره ی شعر یک شاعر بیانجامد و در اوج هنرمندی  اورا  به کشف های بر خواسته از احساس و پندار و تجربه های بکر شاعرانه ی خودش برساند نه اینکه با تفکر دیگری و احساس دیگری بنویسد و با قضاوت دیگری هم سنجیده شود .

موسیقی شعرهای کلیدری موسیقی راحت و بی دست اندازی ست و از تکلف های نوین تا حد زیادی به دور است. " باید برای خود هنری دست و پا کنم /سخت است جاده همسفری دست و پا کنم " / "  و شاید هنر کلیدری در ابراز همین سادگی هاست آن هم به نحوی که ساده نویسی محض قلمداد نمی شود و یک نوع برخورد شفاف و صمیمی با کلمات و وزن هاو حس ها ی متفاوت است. ملموس  بودن عواطف در این شعرها چیزی جدای از شخصیت واقعی او نیست .هر جا خشمگین و آزرده شده است کلماتش اوج و فرودهای پیش بینی شده ای دارند و هر جا آرام و مهربان و محزون و یا امیدوار است می توانی حال و هوایش را به وضوح در کلامش ببینی . چه آنجا که از دردهای مردم که یکی از دغدغه های بزرگش است سخن می گوید و برایشان دل می سوزاند  " دشمن غرور شهر مرا فتح کرده بود /می کشت مردمان مرا بی تاملی " یا " مرد فقیر تکه یخی بود روی آب / می رفت بی اراده رها روی دست رود" چه آنجا که می گوید : " نشاط و قدرت و فرهنگ را دلم هر روز /برای مردم این مرز آرزومند است "

 و براستی شاعران هر وقت همان جور که حس می کنند می نویسند  شعرهای عینی تر و به یاد ماندنی تری را در حافظه ی مخاطبان از خود به یادگار می گذارند حتی اگر این شعرها از فرم و تکنیک های به اصطلاح  پیشرویی هم  برخوردار نباشند  .  

عاطفه ی یک شعر نمی تواند جدای از عاطفه ی خود شاعر باشدآن هم زمانی که شاعر قصد دارد به مخاطب راست بگوید و خودش را در زوایای پیچیده ی شعرش پنهان نکند  " روزگاری ست که دردت شده در من جاری /زجرکش کرده مرا بستر این بیماری /باورت می کنم ای عشق تو هم باور کن/دلم از دست تو بر داشته زخمی کاری / من به شهریور چشم تو ارادت دارم/ تو به دی ماه دلم گوشه ی چشمی داری ؟ " ویا  " زن یک کبوتر است که حالا دم غروب/ شانه به شانه ی من راه می رود /آهسته حرف می زند و گوش می دهم / آهسته حرف می زنم و گوش می دهد "

" من اعتراض می کنم ای داد ای هوار /دارد مرا کجای جهان می برد قطار ؟ "

و یا  " وقتی طناب مرگ می افتد به گردنم/ من با دهان باز بخندم به روزگار/سرباز تف کند به زمین غیرتی شود /با یک طپانچه قلب جوان مرا شکار... "

و شاید همین یکی شدن بسیار زیاد خود واقعی شاعر با درون مایه ی شعرهایش و حس و حال های این شعرها باعث شده است در اغلب شعرها حتی در شعرهایی که صرفا مربوط به تجربه ی شاعرانه ی خود شاعر و یا حس فردی او نیست و جنبه ی اجتماعی دارد نیز تنها با یک راوی و پردازنده رو به رو باشیم و آن جواد کلیدری شاعر است که کمی دورتر از شعرش نایستاده تا فردی دیگر از زبان او شعر را برای ما بخواند.شعر 46  " ماشین لوکس آمد و از تو عبور کرد ،تو در پیاده رو به تماشای کیستی ؟ /من یک پرنده ام به خدا یک پرنده ام که از مسیر خط کشی ام می کنم عبور " نمونه ی خوبی ست که شاعر درآن این فضا را شکسته و به آدمهای شعرش فرصت داده است تا خودشان خودشان را معرفی کنند ، باما همراه شوند و به کمک  و تسلط خوب او به مقصد برسند.

به اعتقاد من کلیدری توانسته است با توصیف و روایت ( البته از جنس روایت گری خاص خودش نه آنچه کلیشه ای و مرسوم است ) به کمک تخیل ظریف و روح حساس  و اندیشمند خود شعرهایی صادقانه و دوست داشتنی بسراید.شعرهایی که در آنها لطافت کلمات و شاعرانگی تصاویر حرف اول را می زنند و مخاطب را  فقط با چیزهایی مثل پیش بینی قافیه ها و لذت بردن مرسوم از ردیف های خاص درگیر نمی کند.کلیدری مردم شناسی جستجوگرو در عین حال آرام است که  بی تفاوت از کنار تجربه های محیطی و واقعیت های موجود نمی گذرد انگار در مشاهده ی میدانی اش جهان با مردم و طبیعتش در سکوت او تماشا می شوند و بعد  ما دریافت او را در قالب موسیقی کلمات می شنویم وشاید  به همین خاطر است که هیچ چیز در شعرهایش تصنعی به نظر نمی رسد و یک روح واحد و منسجم  بر کلامش حکمفرماست .

سفر بخیر عزیزم ،پرنده ی روشن !

 با سپاس و احترام و فروتنی :

                                        عاطفه ی رنگ آمیز طوسی

                                         مشهد /مرداد ماه 91

نیمی از گناهِ عدم رشد شعر امروز، بر گردن اجتماع است.

چند سالی ست در سینما و تلویزیون ما این طور رایج شده که تا اثری با اقبال نسبی جامعه مواجه شد، بلافاصله نمونه ی دوم و سوم و ... دهم اش هم پُشتبند می آید و بیچاره مخاطبانی که اولّی اش را دیده و پسندیده اند، خواسته یا ناخواسته، بعدی هایش را هم می بینند، اما به زودی متوجّه می شوند که تنها جیب شان خالی شده است و مقداری از وقت شان، تباه! برای این موضوع تا دلت بخواهد می توان مثال زد؛ هم در سینما و هم در تلویزیون، ، خصوصاً از نوع طنزش« ! » البته اگر بتوانیم این آثار را طنز بدانیم. مثلا در تلویزیون: سریال های بدون شرح، زیر آسمان شهر... یا در سینما: اخراجی ها و ... و این آخری، کلاه قرمزی و بچّه ننه... با دخترخاله و پسرخاله هایش!

گفتم اگر این آثار را بشود طنز نامید، چرا که طنز، تعریف خودش را دارد و گونه ای ادبی ست با چارچوب های معیّن و روایت خاصّ خودش، که اتّفاقاً کار هر کسی هم نیست. در طنز، قصد طنزپرداز صرفاً خنداندن و مسخره گی یا ترویج لودگی نیست؛ بلکه نوعی زبانِ برتر است که زشتی های جامعه را به طور غیرمستقیم بیان کرده و دغدغه ها و نگرانی های مردم آن جامعه را به صورت اشاره، مطرح می کند. طنز، زبان اعتراض است و با هَزل و هَجو و فُکاهه و ... فرق دارد. ظاهرشدن چند شخصیت بر صفحه ی تلویزیون یا پرده ی سینما و مسخره کردن یکدیگر و انجام شوخی های بی مزه و بیان دیالوگ های بی محتوا و گاه ناهنجار، نمی تواند طنز باشد.

راستش بعد از سر و صدایی که فیلم « کلاه قرمزی و بچّه ننه » در فضای سینمایی کشور به راه انداخت، تا جایی که رکورد فروش گیشه را زد و به عنوانِ سوپراستاریِ سینمای بی پناهِ ایران رسید، دست بچّه ام را گرفتم و بردم سینما، به خیال این که علی آباد هم شهری ست. بالأخره از کلاه قرمزی خاطره ی خوبی در ذهن داشتم. غافل از این که قصّه، همان است که در بالا به آن پرداختم. هر چه از ابتدای فیلم می گذشت، بیشتر متعجّب می شدم که چه نکته ی برجسته، چه پیام انسانی، چه سکانس موفّقی در این فیلم وجود دارد که این همه، از سوی همه کس « ! » با اقبال مواجه شده است؟ خداوکیلی خیلی سعی کردم چیزی از این فیلم دستگیرم شود، اما نشد. آخر اگر یک بچّه ننه، شلوارش را خراب کند و بوی نامطبوعش فضای سالن های سینمای کشور را پُر کند، چه نکته ی عمیقِ فلسفی، اجتماعی، هنری یا فرهنگی و یا حتی طنزی دارد که کارگردان محترم فیلم، چندین سکانس را به آن اختصاص داده است؟ تا این که بالأخره خودِ جناب طهماسب، آستین بالا می زند و پوشک این بچّه ننه ی کذایی را باز می کند و ...

فیلم، به این جا که رسید، و ادرار بچّه ننه، به سر، صورت و لباس کارگردان پاشید، و سالن سینما پُر از خنده شد، برگشتم و به کمک نور بی رمقی که فضا را روشن کرده بود، به چهره های گُشاده ی مردم خیره شدم، از خودم پرسیدم: این جماعت به چه چیزی می خندند؟ آخر، کجایش خنده داشت؟ بابا، این بچّه ننه ی احمق، به شعورِ هنری و اجتماعی همه ی شما ......، آن وقت شما دهان تان را تا بناگوش باز کرده و می خندید؟ درست است، مردم نیاز به شادی و خنده دارند، آن هم بین این همه مشکلات که پدرشان را درآورده است، حق دارند ساعتی فارغ از سختیِ کار روزانه، بنشینند به تماشای فیلم و خنده هم سردهند امّا بحثِ تولید یک اثر هنری هم در میان است و این فیلم شده است سوپر استارِ سینمای ما...!

نمی دانم؟! خدابیامرز فروغ فرّخزاد در مقاله ای با عنوان « نگرشی بر شعر امروز » به سال 1339، می نویسد: « وقتی کتاب هایی مانند " هوای تازه "، " آخر شاهنامه " و " زمستان " با توطئه ی سکوت روبرو می شوند و چرندیاتی از قبیل محصولات کارخانه ی غزل سازی آقای ابراهیم صهبا  و مرحوم صادق سرمد ستایش  تحسین جامعه ای را بر می انگیزانند، دیگر چه انتظاری می توان داشت؟ نیمی از گناهِ عدم رشد شعر امروز، بر گردن اجتماعی ست که هنوز بزرگ ترین آرزویش شرکت در مسابقه ی ... و شنیدن آوازِ ... و بزرگ ترین نویسنده اش، حسینقلی مستعان است و سمبل حس زیباشناسی اش: مهوش. اجتماعی که در ابتذالِ ذوق ها و اندیشه هایش مانند کرم می لولد، هرگز نمی تواند هنرمندِ بزرگی بپروراند و هنرمندانی که هنوز بر اوّلین پلّه ی انسانیت گام نگذاشته اند و آن قدر حقیرند که چرک زیر ناخن هایشان را به علّت هنرمند بودن، پاک نمی کنند، هرگز نمی توانند اثر بزرگی بیافرینند.» او این سخنان را در آن مقطع زمانی خاص و درباره ی شعر آن زمانِ کشور می گوید، امّا حقیقتِ ماجرا، چیزی جز همین نیست. وقتی اوج سینمای ما و سوپر استار سینمای مان، چنین فیلم بی محتوا و بی تکنیکی می شود، وقتی کارگردان ما این طور هنرنمایی « ! » می کند، وقتی مردم ما چنین سلیقه ای دارند که چنین فیلمی، رکورد فروش می زند، وقتی... وقتی... دیگر چه انتظاری می توان داشت؟ از قدیم گفته اند: مستمع، صاحب سخن را بر سر ذوق آورد.

والسلام    

رؤیایی دارم، رؤیایی رنگارنگ

رؤیای دنیایی سرسبز و بدونِ جنگ

یغما گُلرویی

دوست خوبم لیلی طالقانی بر مجموعه ی « قطار ساعت هفت » یادداشتی نوشته اند که در روزنامه ی  شهرآرا، به تاریخ 30 شهریور 91 منتشر شد. با سپاس از نگاه و قلم این بزرگوار، در ادامه بخوانید:

از شور راهبانه گنجشك‌ها تا دره‌هاي خيس خراساني

لیلا طالقانی

اين نوشته داعيه نقد آكادميك و علمي ندارد و تنها نگاه و نظري است به احترام تولد « قطار ساعت هفت» و اداي دين به شاعري كه «جهان شرمگين» را مي‌سرايد. « نادر بلند شو كه جهان شرمگين شود/ تا كه جهان غرب بيفتد به دست و پات». او تاريخ خوانده و كتاب « كليدر، اين خاك مهربان» با همين گرايش و نگاه تدوين شده است. پيش از اين مجموعه‌هاي « كادوي غمگين» و « يكي اين همه گل را از دستم بگيرد» را از اين شاعر ديده‌ايم. شعر او اگرچه عاشقانه و غمگين است، اما در بسياري از موارد از اين جهت كه شعري است با مضامين اجتماعي همچون « جنگ، آزادي، فقر، انسان و...» حكايت از حضور شاعري دارد با نگرشي همه‌جانبه در مناسبات اجتماعي كه به دنبال شناخت قدرت و اراده آزاد آدمي در مواجهه با نظام معين هستي است.
او تاريخ خوانده و شعرش روايت حضور تاريخي انسان در جهاني سراسر جنجال و آشوب است. او به روزگار و دور بي‌ثباتش نفرين مي‌فرستد « گو آسياب چرخ نچرخد چنين تباه/ نفرين به روزگار به اين دور بي‌ثبات» و دل نگران غرور ملي مردم و سرزمينش است؛ مردمي كه با پشتوانه بزرگ تاريخي ملالت‌هاي زيادي را در حافظه خود دارند.
هفدهمين غزل او اداي ديني به بزرگمرد تاريخ ايران «اميركبير» است و مرگ اين مرد را در غزلي روايت مي‌كند و بر او درود مي‌فرستد. « درود بر تو اي امير/ تاريخ ردپاي تو را گم نمي‌كند».
او حتي پاي «بوسهل زوزني» را هم به غزل امروز باز مي‌كند.
شعر او شعر اعتراض است و اين موضوع را در چند جا به صراحت بيان مي‌كند كه البته صراحت و سهل‌انگاري شاعر در ساختار زبان نوعي انحراف از شگردهاي هنري شعري است؛ به گونه‌اي كه گاهي كلام در حد بياني روزانه تنزل كرده و از استحكام و صلابت كاسته شده و صراحت در گفتار، شعر او را از ابهام هنري دور كرده است. « من اعتراض مي‌كنم اي داد! اي هوار!/ دارد مرا كجاي جهان مي‌برد قطار!» يا « به اعتراض نوشتم كه خسته‌ام كه خراب/ از اين جهان ستمكار بي‌حساب و كتاب» گاهي شعرش به شعار نيز نزديك مي‌شود.
شعر او همواره در جستجوي آرامش و خوشبختي است، حتي وقتي از فتنه‌هاي اين همه «بوسهل زوزني» خسته مي‌شود، دلش مي‌خواهد كه به «دشت بزرگ» برسد.
«آقا! پياده مي‌شوم آخر بريده‌ام/ لطفا كنار دشت بزرگي نگاه دار»
او براي سرزمين مهر و روشنايي، ايران، هم شعري سروده است و اغراق شاعرانه را به حدي مي‌رساند كه پرسشگرانه مي‌انديشد «بگو بهشت به ايران پاك مانند است؟»
كليدري زاده روستاست، زاده خاك مهربان كليدر و رقص راهبانه گنجشك‌ها و نور را ديده است، با پرنده‌ها و دشت‌ها، با دره‌هاي خيس و گل‌هاي سرخ روزگار گذرانيده و عناصر طبيعت از تاثيرگذارترين مضمون‌هاي شعر اوست. توصيف دشت‌هاي بزرگ، خيال‌هاي شيرين، زخمه‌هاي تار و... كانون اصلي توجه اوست، طوري كه خراسان را سرزمين عاشقي مي‌داند. « پلنگ كوه شورانگيز مي‌نالد، بزن زخمه/ كه اينجا سرزمين عاشقي يعني خراسان است»
استفاده و ارتباط بجا و مناسب «فضا» و «موضوع» از نقاط قوت شعر اوست. همچنين استفاده از مضامين تاريخي، فضاسازي‌هاي شعرش را قوت و استحكام بخشيده است. در ادامه به برخي ويژگي‌هاي شعر او اشاره مي‌شود.

«عشق سر به هوا»، «دل غمگين»، «كشته نگاه»، «گل مهربان»، «گرگ بي‌ملاحظه»، «غريق بحر»، «شوق دل‌انگيز»، «جنون آتشين»، «دست اجل»، «درخت معرفت» و.... كاربرد اين تركيبات كليشه‌اي و تكراري كه از ادبيات كلاسيك به يادگار مانده در كنار تركيبات تر و تازه‌‌اي همچون «ابر مسافر»، «جهان شرمگين»، «حس نابلد»، «شيطان باشكوه»، «شهريور چشم» و... نوعي ضعف كلي در ساختار شعر به حساب مي‌آيد.

همچنين   استفاده از صفت‌هاي نامناسب همچون استفاده از »بيست» به عنوان صفتي براي «چشم» در اين بيت «اين‌قدر بر دو راهي تقدير من نايست/ اين‌طور زل نزن به من اي چشم‌هاي بيست!«

تشبيه «موهاي مشكي» به «شب» یا تشبيه «كفر زلف‌هاي سياه» به «نماز شام«

«اي روشناي روي تو يعني اذان صبح/ اي كفر زلف‌هاي سياهت نماز شام»

 علاوه بر اين در حوزه قافيه‌پردازي ضعف‌هايي به چشم مي‌خورد، براي مثال استفاده از قافيه «قربان‌شدن» به جاي قرباني شدن يا قافيه ضعيف «چشم‌هاي بيست» كه نه تنها در غناي محور موسيقي شعر تاثيري ندارد بلكه باعث سستي كلام نيز مي‌شود. يا قافيه «تا بزن» در « رخت و لباس‌هاي عروس تُ تا بزن»

 حضور كلمات حماسي و تاريخي همچون «تفنگ، كارزار، خون، باروت، مرگ، حقوق بشر، آزادي، نسل جوان، صفير گلوله، غرور شهر، صداي تير، تانك، خمپاره‌هاي سركش، فتح سومنات، جنجال هسته‌اي، سران غرب و ...» حكايت از حضور انسان شاعري با انديشه‌ها و دغدغه‌هاي عميق انساني اجتماعي دارد.
همان‌گونه كه ادبيات هر ملتي متأثر از حوزه‌هاي سياسي، فرهنگي، اجتماعي و اقتصادي است، ادبيات معاصر ايران و شعر جوان ما نيز از جريانات فرهنگي و سياسي دور نيست و شاعر مجموعه «قطار ساعت هفت» با همين نگاه در آرزوي داشتن جهاني دور از تزوير است. او در آرزوي خلق جهاني راستين و حقيقي است. در شعر او جدال دائمي خوبي و بدي را مي‌بينيم، از همان نوع جدال و ستيزي كه در شاهنامه ديده‌ايم و در نهايت ستيز بي‌سرانجام آدمي با تقدير خويش!
او به عنوان شاعري كه هنرمندانه به تماشاي جهان نشسته است در برابر واقعيت‌هاي جهان ايستاده و در پي بازآفريدن حقيقت مفقوده است.

شعر كليدري در پي ارائه تصويري انساني از ارزش‌هاي حقيقي است. «زن» در شعر جواد كليدري كرامت دارد و اين مقوله در شعر معاصر اتفاق مبارك و خجسته‌اي است و اين در حالي است كه ادبيات كهن ما چنين نبوده است.
شعر معاصر كرامت زن را رعايت مي‌كند. كليدري زن را كبوتري مي‌داند كه بايد رها شود.
«من فكر مي‌كنم كه خيابان بزرگ نيست/ زن يك كبوتر است كه بايد رها شود»
يا در شعرهاي سراسر احترام و بزرگي كه همگي به نرگس برهمند، شاعر خوب كشورمان (شاعر مجموعه «به دنيا اعتماد كرده‌ام» و همسر كليدري) تقديم شده است، او را بانويي مي‌خواند كه در جشن مهرگان غزل قسمت شاعر شده است و همچون «بختي ‌بزرگوار» به پيشاني‌اش نشسته و او را به راستي «نيمه پنهاني» خودش خطاب مي‌كند و او را «فصل فراواني» مي‌خواند.

 كليدري عشق را بي‌واسطه‌ترين رابطه انساني مي‌داند و آن را سراسر تقديس و تكريم مي‌كند و اين در حالي است كه عشق مذكر سراسر ادبيات كلاسيك ما را فراگرفته است. او شأن حضور عشق را مي‌شناسد و تنها هنگامي انسان را مي‌سرايد كه رابطه معناداري بين پرسش يك سويه زيستن و چرايي آن پيدا كرد باشد‌ و عشق در نگاه او سرشاري نام انسان است در لحظه‌اي محتوم و مقدر و تبلور لحظه‌هايي براي درك شور و مستي و لحظه‌اي براي جبران درد مدام زيستن و پيوستن به جريان بي‌خويشي و رسيدن به لحظه‌هاي عطرآگين حضور ديگري و مفري براي رهايي از رنج مدام هستي.
«تازه پي برده‌ام به سرمستي، تازه پي برده‌ام به جام شراب
تازه فهميده‌ام جهان يعني‌ زندگي بين مستي و رويا‌
دوست دارم بلند خنده كنم تا جهان پر شود از اين مستي
يا بگريم چنان كه بوتيمار‌ يا برقصم چنان كه مولانا»
و تحولي دروني در لحظه‌هايي سرشار از شور، در جستجوي ابديت لحظه‌ها.

«قطار» كه نماد حركت و زندگي و البته يادآور سفر و تنهايي و اندوه است در شعر او از بسامد زيادي برخوردار است. از منظر او «زمان»‌ قطاري است كه آدمي را از لحظه‌اي مي‌گسلد و به لحظه‌اي مي‌پيوندد و اين تناقض هستي است و شاعر در ميانه اين تناقض‌ها به دنبال گشايش و رهايي است.
«گنجشك» نماد سر به هوايي و متعلق به جايي نبودن است.
«آسياب» نماد چرخه زندگي است.
«باران»نماد رويش و دوباره زيستن و «شب» نماد سياهي و استبداد است. استفاده از اين نمادها با معناي تاويلي و تفسيري‌شان در شعر او نشان‌دهنده ايدئولوژي و تفكر شاعر است.

جان‌دار انگاري در شعر او مورد توجه بسيار قرار گرفته است مانند احساس نارس، گلوي خشك بهار، گيسوان گيج، باران از نفس افتاده، ماه قصه‌گو، شب ترانه‌خوان و...»

گفتگوي دروني شاعر با خود يا مخاطب پنهان و آشكار در چندين شعر ديده مي‌شود: « به عقل گفتم از اين دايره برو بيرون/ كه عشق با همه قوتش به كار نيامد»، «من به شهريور چشم تو ارادت دارم/ تو به دي‌ماه دلم گوشه چشمي داري؟»
ايجاد موسيقي به وسيله واج آرايي: تكرار بعضي حروف به تقويت بار موسيقايي شعر كمك كرده و باعث ايجاد تقارن در كلام در خدمت تقويت محور موسيقي شده است. مثل تكرار حروف «س» و «ش» در اين بيت: «به جاي اين همه احساس‌هاي نارس كاش/  شبيه ميوه سرخي كه مي‌رسد بودم» يا تكرار حرف «ش» در بيت: « يك دو سه هفت ماسه وحشي، صداي تير/ شليك هفت گربه ناشي به سمت شير»

 حضور قوي و با اقتدار عاطفه در شعر كليدري باعث تعامل هم‌دلانه مخاطب با شعر اوست.

خدا در شعر او حضور در خور توجهي دارد. كليدري از جدال بي‌نهايت انسان با مقوله «زيستن» مي‌سرايد و اين جدال گاهي به جسارت شاعر مي‌انجامد. او دردمندانه گلايه مي‌كند و با خدا نيز به گفتگو مي‌نشيند.

 شعر معاصر شعري است تلخ، دردمند و عصيان‌گر و شعر كليدري هم از اين رهگذر جدا نيست. شاعر معاصر در تلاش است بار عشق و زيستن را با بار هستي پيوند ‌زند تا به يگانگي برسد. اما گاهي «عشق» كه مي‌تواند چنين كاركردي داشته باشد خود  منبع دشواري و اندوه است و جداري است عميق با رخنه‌هاي نازك.
حضور مضامين ادبيات كودك و نوجوان: نكته ديگري كه در شعر او ديده مي‌شود حضور مضامين مورد استفاده در ادبيات كودك و نوجوان است: «كلاغي كه به خانه‌اش نمي‌رسد»، «عروسك دارا و سارا»، «اي گرگ بي‌ملاحظه! بازي حساب نيست»، «كلاغي كه قالب صابون دارد»، «حسنك»، «گاو عموحسين»، «بادبادك تنها»، «عروسك چشم بادامي» و «گرگ و چوپان گله».

سلام

دیروز کتاب « گریه ام خنده ی جهان را مچاله می کند» را گرفتم و خواندم. ترجمه ی شعر چهار شاعر کرد زبان است. گفتم یکی دو شعرش را شما هم بخوانید:

در سکوت دیرپای شبانه

جنگل سبزگیسوی بزرگ

رگهایش را از تیرگی خاک به در کشید

و دریایی آتش در دامان خویش برافروخت

چون نیک دریافته بود فردا روزی

درختهایش را برای تفنگ های سومین جنگ جهانی خواهند برید.

لطیف هلمت

برّه ی کوچک

پس از انفجار

پس از رفتن هواپیما

سرش را گرداند:

نه پستان مادر یافت

نه گلّه را و

نه چشمه را !

شیرکو بی کس

آسمان تو

پیش پای توست

سر فرود آر

گردنت کج کن

هیچ در پی ایزد و آسمان و ستاره نباش

آن که وجبی زمین آزاد ندارد

ایزد و آسمان و ستاره اش کو؟

عبدالله پشیو

آتش که بودی

نه می سوزاندیم، نه مرا گرم می کردی

نهر که بودی

نه غرقم می کردی

نه لحظه ای در آغوش موج برتریم می دادی

اکنون نیز گردبادی ساکتی

که هر روز بارها تند برمی خیزی

اما نه لختی کنارم آرام می گیری

و نه حتی چون اسبی با خویش به آسمانم می بری

رفیق سابیر